Projektu Polska Eureca

Cel projektu EuReCa
Cel projektu "W kierunku samoutrzymania się europejskich ras bydła"
Głównym celem projektu jest rozwój dyrektyw i wskazań oraz systemu ekspertów w celu wsparcia zarządzania konserwacji (in situ i ex situ) oraz programów rozwoju regionalnych ras bydła. Należy tu podkreślić wzrost znaczenia samo utrzymania się tych ras dla ich kontrybucji w konserwację zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich oraz związki z ekosystemami wiejskimi, wiejska różnorodnością kulturalną oraz lokalną ekonomią. Dla partnerów uczestniczących w tym projekcie stanowi on możliwość wymiany doświadczeń oraz informacji na temat czynników wpływających na udaną, wyżej opisaną działalność.

Projekt ten ma pomóc i umożliwić:
  • Lepsze zrozumienie czynników wpływających na dynamikę demograficzną lokalnych bydła
  • Ocenę statusu i organizacji istniejących programów krioprezerwacji związanych z tymi rasami bydła
  • Przegląd dostępnych metod i programów komputerowych które są pomocnymi narzędziami do zarządzania zasobami genetycznymi
  • Skonstruowanie mapy perspektyw rozwoju ras oraz zasugerowanie wyznaczników skutecznych programów hodowlanych
  • Asystowanie w rozwoju narodowych i międzynarodowych strategii rozwojowych w kierunku samoutrzymania i zwiększenia rentowności tych ras
  • Wymianę wiedzy na najwyższym poziomie oraz dobrych praktyk w konserwacji i użytkowaniu lokalnych/regionalnych ras bydła

W realizacji projektu bierze udział 9 państw UE, koordynatorem jest Centre for Genetic Resources (CGN) w Wageningen w Holandii. Grant dotyczy 15 europejskich ras bydła objętych rezerwą genetyczną, które poddane są szczegółowej analizie genetycznej i społeczno-gospodarczej. W badaniach uwzględnia się dwie kategorie ras:
  • Lokalne rasy samorównoważące się, o stabilnej lub rosnącej liczbie. Niektóre z tych ras były/są objęte programami ochrony, inne nie;
  • Lokalne rasy o malejącej populacji. Niektóre z tych ras były/są objęte programami ochrony, inne nie. Badanie ras to głównie analiza jakościowa, choć zebrana zostanie znaczna ilość danych liczbowych.
Polska Czerwona
 Dla każdej z ras oceniane są następujące aspekty, obejmujące okres ostatnich 20-30 lat:
  • dane podstawowe:
      • wielkość i rozkład rasy,
      • produkcyjność rasy, w tym profil produktów na rynku hurtowym i detalicznym (np. rynki produktów specjalistycznych/niszowych a rynek masowy),
      • dochodowość rasy (porównanie z rasami komercyjnymi/szeroko wykorzystywanymi).

Dla każdej z ras oceniane są następujące aspekty, obejmujące okres ostatnich 20-30 lat:
  • hodowla:
      • programy hodowlane/selekcyjne, programy krzyżowania, w tym typ hodow-ców/organizacji hodowlanych i kryteria podejmowania decyzji o kontynuacji lub zaprzestaniu użytkowania rasy,
      • ocena zmienności genetycznej rasy;
  • znaczenie w rolnictwie:
      • społeczno-gospodarczy profil rolników: znaczenie rasy w przedsięwzięciach gospodarstwa, motywacja rolników dla utrzymania lub porzucenia rasy,
      • liczba i klasyfikacja gospodarstw w obrębie sektora;
  • wdrożone działania ochronne, w tym motywacja i rola różnych udziałowców (rolnicy, hodowcy, organizacje zajmujące się ochroną, organizacje rządowe itd.), wskaźniki sukcesów lub niepowodzeń (ich brak);
  • strategie, ustawodawstwo, ograniczenia/kontekst sanitarny, rozróżnienie między czynnikami wspierającymi i zagrażającymi zrównoważeniu rasy (w tym rola określonych mechanizmów ochrony i promocji produktów rynkowych, np. wskazówki geograficzne i oznaczenie pochodzenia).

Ponadto, dla kilku (2-3) wybranych ras zostanie oszacowana całkowita ekonomiczna wartość rasy, w tym wartość użytkowa rynkowa (dla hodowli i produkcji), wartość opcjonalna związana z utrzymaniem tych wartości użytkowych oraz wartość pośrednia i nieużytkowa (np. wartość kulturowa/bytowa, ochrona krajobrazu), które w tym przypadku trudno oddzielić od siebie.

Dotychczas w Polsce przeprowadzono ankietyzację 30 wytypowanych gospodarstw utrzymujących bydło rasy polskiej czerwonej oraz 3 organizacji hodowlanych działających na rzecz tej rasy. Rozpoznano również stan nasienia buhajów czysto rasowych zgromadzonego.

Opis rasy Polska Czerwona
Polska Czerwona
Pierwszy Związek Hodowców Bydła Czerwonego powstał w 1894 r. przy Małopolskim Towarzystwie Rolniczym. Pierwszy opis rasy dokonany został przez L Adametza, a w 1906 r. wprowadzono urzędową ocenę mleczności krów. W 1913 r. wydano księgę rodowodową rasy Polskiej Czerwonej. Kilka słów o wydajności. Pomiędzy 1906 a 1913 rokiem kiedy to dokonywano pomiarów, średnia wydajność krów tej rasy wahała się między 1888-3349 kg mleka. W okresie międzywojennym polskie bydło czerwone stanowiło 25% krajowej populacji. Pod koniec lat sześćdziesiątych było w  Polsce około 2 mln bydła czerwonego, co stanowiło 18% pogłowia. Rozwijająca się w kraju produkcja młodego żywca wołowego i dobra koniunktura eksportowa spowodowała masowe odchodzenie od hodowli bydła czerwonego. Czytaj więcej...


Podsumowanie ankiet przeprowadzonych wśród rolników utrzymujących bydło rasy Polska Czerwona:
Informacje podstawowe:
Średni wiek rolników to 45 lat. Mają oni zwykle wykształcenie podstawowe lub średnie, a średnia wilkość rodziny to 5 osób z czego 60% uczestniczy w działalności rolniczej. Zewnętrzne zatrudnienie w gospodarstwach jest minimalne i stanowi średnio 0.1. Przychód z farmy pokrywa wysoki procent całkowitego przychodu rodziny-73.3%. Większość gospodarstw jest położonych na nisko produkcyjnej ziemi (73.3%), na terenie pagórkowatym lub górzystym (77%), a średnia wielkość gospodarstwa to 28.5 ha. Gospodarstwa te głównie skupiają się na produkcji mleka, które jest sprzedawane lokalnie spółdzielniom produkującym mleko i jego przetwory. Stada czyste maja średni rozmiar 11 krów, a mieszane (głównie z rasą holsztyńską) mają rozmiar 8.1 krowy. Pastwiskowanie odbywa się sezonowo i jest głównie na potrzeby paszowe. Czytaj więcej...

Publikacje:
  • Adametz L., (1901); Studien über das Polnische Rotvieh; Wiedeń, 1901
  • Brzóska F.; (1970); Próba oceny wartości użytkowej bydła czerwonego polskiego w powiecie żywieckim na tle warunków środowiska; Biul. Reg. ZUP; Hodowla i chów bydła; (Dział XI); Nr 1; WSR; Kraków
  • Czaja H.; (1993); Bydło polskie czerwone – wielowiekowa historia bez "happy endu"; Przeg. Hod.; nr 10/91; s. 5 – 8.
  • Czaja H., Trela J.; (1994); Jak powstała populacja bydła polskiego czerwonego; Prace nad zachowaniem rzadkich ras zwierząt gospodarskich; Mat. Symp. 17–19 maja; Balice, s. 56-57
  • Feleńczak A., Ormian M., Szarek J., Adamczyk K.; (1997). Związek pomiędzy polimorfizmem białek mleka a składem i właściwościami mleka krów rasy polskiej czerwonej. Probl. Zag. Ziem Górskich, z. 43, PAN, s. 191-195.
  • Feleńczak A., Szarek J., Gil Z. (1998) Skład i właściwości mleka krów rasy polskiej czerwonej. Zesz. Nauk. AR, Kraków, z. 53, s. 185 – 187.
  • Feleńczak A., Szarek J., Gil Z., Polański S.; (1993) Przydatność bydła rasy polskiej czerwonej do chowu w regionie nowosądeckim, AR Kraków.
  • Feleńczak A., Szarek J.; (1995) Region nowosądecki kolebką bydła polskiego czerwonego; Wiadomości Ziem Górskich; Polskie Towarzystwo Rozwoju Ziem Górskich; z. 1 (5), s. 13 – 17.
  • Gądek M.; (1998). Miejsce rasy polskiej czerwonej w hodowli bydła w Polsce południowej, Biul. Inf. XXXVI, 1 (216), IZ Kraków, 15-22.
  • Goszczyński J.; (1992). Podzwonne dla bydła rasy polskiej czerwonej, Przeg. Hod.; 3/1992, s. 17-18.
  • Krasicka M., (1976). Z dziejów badań nad bydłem czerwonym polskim w Galicji na przełomie XIX i XX wieku. Zesz. Nauk. AR w Krakowie, S. Historia Rolnictwa, z. 3, Nr 117, 1976, s. 103-114.
  • Nahlik K., Romer J., Żukowski K.; (1984); Chów i hodowla polskiego bydła czerwonego i perspektywy rozwoju, Biul. Inf. XXII, 1 (140), IZ Kraków s. 3-18
  • Szarek J., Feleńczak A., Czaja H.; (1993); Stan hodowli polskiego bydła czerwonego (pc) i jej perspektywy; Problemy Zagospodarowania Ziem Górskich, PAN; z. 36; s. 35-43
  • Trela J., Czaja H., Staszczak S., Żukowski K.; (1995); Chance of survival for Polish Red Cattle; Proceedings International Symposium on Conservation Measures for Rare Farm Animal Breeds; Balice; s. 244-247
  • Wężyk S.; (1987); Programmes for Preservation of Livestock Breeds in Eastern Europe; FAO Anim. Prod. and Health Paper; Roma; 80; p. 127 – 134.
  • Żukowski K., Nahlik K.; (1989); Rys historyczny hodowli bydła czerwonego ze szczególnym uwzględnieniem Polski południowej (maszynopis), AR Kraków.
  • Żukowski K., Reklewski Z.; (1987); Polish Red Cattle Breeding, Breed Preservation and Utilization; FAO Anim. Prod. and Health Paper; Roma; 66; p. 235 – 243.
  • Polskie bydło czerwone, Wiadomości hodowlane, Kraków 1985.
  • Program hodowlany dla rejonu zachowawczego polskiego bydła czerwonego; Pr. zb. pod kier. Żukowskiego K.; ss. 21; Depart. Prod. Zwierz. Min. Roln.; Warszawa 1976